ZNAMIONA BARWNIKOWE (MELANOCYTOWE)

PRZEGLĄD

Znamiona melanocytowe, potocznie nazywane „pieprzykami”, są zmianami barwnikowymi skóry rozwijającymi się z melanocytów — komórek produkujących barwnik (melaninę). Mogą być płaskie lub wyniosłe i występować w dowolnym miejscu na ciele.

Znamiona melanocytowe mogą być:

• wrodzone — obecne przy urodzeniu lub pojawiające się wkrótce po nim
• nabyte — rozwijające się stopniowo w ciągu życia

Większość znamion ma charakter łagodny, jednak niektóre mogą z czasem ulegać zmianom i wymagają oceny medycznej.

ZNAMIONA ZWYKŁE A ZNAMIONA ATYPOWE (DYSPLASTYCZNE)

ZNAMIONA ZWYKŁE (POSPOLITE)

Znamiona pospolite zazwyczaj:

• pojawiają się po urodzeniu
• powiększają się proporcjonalnie do wzrostu ciała
• mają zwykle mniej niż 5 mm średnicy
• są równomiernie zabarwione (jasno- lub ciemnobrązowe)
• mają gładkie, wyraźnie odgraniczone brzegi
• występują w liczbie od 10 do 40 na całym ciele
• zwiększają się liczbowo w okresie dzieciństwa i dojrzewania
• mogą stać się bardziej widoczne w czasie ciąży
• częściej występują na obszarach eksponowanych na słońce

⚠️ ZASADA ABCDE — WCZESNE WYKRYWANIE MA ZNACZENIE

Cechy ABCDE są sygnałami ostrzegawczymi, a nie warunkiem koniecznym do rozpoznania czerniaka.
Zmiana nie musi spełniać wszystkich kryteriów, aby budzić niepokój.

Wskazana jest konsultacja lekarska, jeśli znamię wykazuje choć jedną z poniższych cech:

A — Asymetria
Jedna połowa różni się od drugiej.

B — Brzeg (Border)
Nieregularne, rozmyte lub nierówne granice.

C — Kolor (Color)
Niejednorodne zabarwienie lub pojawienie się nowych odcieni brązu, czerni, czerwieni, różu, bieli lub niebieskiego.

D — Średnica (Diameter)
Większa niż 6 mm lub każda zmiana, która rośnie — niezależnie od wielkości.

E — Ewolucja (Evolving)
Nowa zmiana lub każda zmiana w wielkości, kształcie, kolorze, a także krwawienie, strupienie lub świąd.

Większość czerniaków wykrywana jest dlatego, że różnią się od innych znamion danej osoby lub ulegają zmianie — nie dlatego, że spełniają wszystkie kryteria ABCDE.

ZNAMIONA ATYPOWE (DYSPLASTYCZNE)

Znamiona atypowe (dysplastyczne) to zmiany melanocytowe wykazujące zaburzenia architektoniczne i/lub atypię komórkową w badaniu histopatologicznym.

Uważa się, że stanowią one biologiczne ogniwo pośrednie pomiędzy znamionami zwykłymi a czerniakiem.

Znamiona atypowe mogą:

• mieć średnicę powyżej 6 mm
• posiadać nieregularne lub niewyraźne granice
• wykazywać nierównomierne, ciemniejsze zabarwienie
• zawierać kilka odcieni brązu, czerni lub różu
• być wyniosłe centralnie z bardziej płaskimi brzegami
• znacząco różnić się między sobą wyglądem
• występować w dużej liczbie (niekiedy ponad 100)
• pojawiać się zarówno na obszarach eksponowanych, jak i nieeksponowanych na słońce (plecy, skóra głowy, pośladki, okolice poniżej pasa)

Pacjenci ze znamionami dysplastycznymi mają zwiększone ryzyko czerniaka, zwłaszcza gdy występuje wiele zmian atypowych.

Znamię o ciężkiej atypii może być klinicznie i mikroskopowo trudne do odróżnienia od wczesnego czerniaka, dlatego właściwa ocena ma kluczowe znaczenie.

UKIERUNKOWANE BADANIE SKÓRY

Ukierunkowane badanie skóry pozwala na ocenę konkretnych zmian lub obszarów budzących niepokój, zgodnie z preferencją pacjenta i wskazaniami klinicznymi.

Cyfrowa dermatoskopia stanowi istotny element oceny znamion melanocytowych. Umożliwia szczegółową analizę:

• rozmieszczenia barwnika
• struktury zmiany
• nieregularności brzegów
• wzorców powierzchniowych

Obrazy wyświetlane są na ekranie komputera i pełnią funkcję diagnostyczną oraz edukacyjną.

Dermatoskopia pomaga ocenić ryzyko złośliwości, jednak nie zastępuje badania histopatologicznego. W przypadku podejrzenia zmiany może zostać zalecona biopsja.

Zakres badania skóry jest zawsze omawiany z pacjentem, a ocenie podlegają wyłącznie obszary objęte zgodą pacjenta.

ROZPOZNANIE

Ostateczne rozpoznanie podejrzanej zmiany melanocytowej ustala się na podstawie biopsji oraz badania histopatologicznego.

W wybranych przypadkach zamiast biopsji wycinkowej może być zalecone całkowite chirurgiczne wycięcie zmiany z odpowiednim marginesem, w zależności od obrazu klinicznego i stopnia podejrzenia.

CHIRURGICZNE USUWANIE ZNAMION ATYPOWYCH

Postępowanie zależy od stopnia atypii stwierdzonej w badaniu histopatologicznym.

ZNAMIONA O ŁAGODNEJ ATYPII

Zazwyczaj nie wymagają dalszego leczenia.
Może być zalecana obserwacja kliniczna oraz dokumentacja fotograficzna miejsca biopsji.

ZNAMIONA O UMIARKOWANEJ ATYPII

Postępowanie ustalane jest indywidualnie.
Uwzględnia wiek pacjenta, wywiad osobisty i rodzinny, lokalizację zmiany, marginesy biopsji oraz preferencje pacjenta.

ZNAMIONA O CIĘŻKIEJ ATYPII

Zaleca się całkowite wycięcie chirurgiczne z odpowiednim marginesem, ze względu na trudność odróżnienia od wczesnego czerniaka.

WAŻNE INFORMACJE

• Nie każde znamię wymaga usunięcia
• Zmiana wielkości, koloru, kształtu lub pojawienie się objawów wymaga oceny
• Regularne kontrole skóry są istotne u pacjentów z licznymi lub atypowymi znamionami
• Wczesna diagnostyka zwiększa dokładność rozpoznania i poprawia rokowanie

OCENA ZMIENIAJĄCYCH SIĘ LUB NIEPOKOJĄCYCH ZNAMION

Znamiona, które zmieniają wygląd, kolor lub wielkość, powinny zostać ocenione medycznie.

📞 Zadzwoń: (847) 518-9999, aby umówić ocenę zmian skórnych.

INFORMACJA MEDYCZNA: Powyższe informacje mają charakter edukacyjny i nie zastępują indywidualnej oceny lekarskiej, diagnostyki ani leczenia. Zalecenia terapeutyczne opierają się na obrazie klinicznym, wynikach badań oraz indywidualnych czynnikach dotyczących pacjenta. Wyniki leczenia mogą się różnić i nie można zagwarantować określonego efektu medycznego ani estetycznego.